"Czymże jest mężczyzna bez wąsów" Ante Tomić

Kto zagląda do mnie od czasu do czasu, wie że książki Ante Tomicia oczarowały mnie od pierwszego spotkania w Dolinie Poskoków. Ten chorwacki pisarz to wyborny satyryk i – jak na satyryka przystało – obserwator. W powieści „Czymże jest mężczyzna bez wąsów” zaprasza nas do Smiljeva. Co tam jest takiego wyjątkowego? Smiljevo to wioska, jak każda inna – z pijaczkami pod sklepem, wioskowym głupkiem, młodym, wystraszonym księdzem, tą sąsiadką, która korzysta z życia, sąsiadem dorobkiewiczem, a przede wszystkim wioskowymi ploteczkami i mądrościami – ale Tomić przygląda się jej wyjątkowo uważnie.

Na pierwszy rzut oka nie jest tak łatwo sprecyzować tematykę książki „Czymże jest mężczyzna bez wąsów”. Trochę wygląda to tak, jak by autor wpuścił nas do Siljeva i zostawił akcję swojemu biegowi, a my podglądamy rożne sytuacje i co bardziej interesujących mieszkańców wioski. Wyłania się z tego cały wachlarz ludzkich problemów. Jednak czytając Tomicia mamy wrażenie, że Chorwaci się problemom nie poddają, a hardo stawiają nim czoła. Czasami lepiej czasami gorzej. Być może nieco impulsywnie, spontanicznie. Co ciekawe Smiljevo ma dużo tolerancji dla swoich mieszkańców. Bierze ich takich jaki są i kibicuje im w ich sukcesach i niepotknięcie.

Wiecie za co lubię tego autora? Z jednej strony pisze wyborne komedie, ale z drugiej nie śmieje się ze swoich bohaterów. Szanuje ich i traktuje na serio. I to jest sekret jego sukcesu. I to jest sposób w jaki odkrywa ich dobre cechy i przywary. Pokazuje ludzi takimi jacy są, nie stroniąc od absurdu, który delikatnie podkreśla to, co dana postać ma reprezentować. I my się wybornie bawimy czytając książki Tomicia. Pewnie nie jeden raz nawet głośno się zaśmiejemy, ale w głębi duszy pomyślimy sobie, że w jego prozie jest dużo prawdy.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Niesamowite pokolenie" Jonathan Haidt, Catherine Price

Internet miał być bramą na świat. Miał gwarantować nieorganiczny dostęp do wiedzy, a także możliwości budowania i utrzymywania kontaktów. Brzmi pięknie, prawda? Jednak okazał się też ogromnym wyzwaniem związanym z dezinformacją, zagrożeniem dla prywatności plagą uzależnień, oszustw i samotności. Trudno sobie wyobrazić funkcjonowanie bez niego. Zresztą dlaczego mamy rezygnować z narzędzia, która jednak bardzo ułatwia życie i które jest dostępne na wyciągniecie ręki. Wystarczy odpalić swojego smartfona. Jonathan Haidt i Catherine Price napisali publikację skierowaną do młodych ludzi pt. „Niesamowite pokolenie” mówiącym tym, jak być wolnym w dobie smartfonów.

Książka ma charakter przewodnika przeplatanego komiksowymi scenkami o tym, jak atrakcyjne może być życie, kiedy odkleimy nos od ekranu. Generalnie autorzy przekazują dobre treści zachęcając do rozważnego korzystania z Internetu. Do zrobienia sobie z niego narzędzia, ale nie zostania jego niewolnikiem. I ja się jak najbardziej z nimi zgadzam. Zastanawia mnie jednak, czy ten przekaz jest atrakcyjny dla młodych ludzi.

Kiedy ja byłam w szkole urządzano nam ciągłe pogadanki, na temat szkodliwości narkotyków i dilerów, którzy pierwszą działkę oferują za darmo, aby nas uzależnić. Szczerze mówiąc bawiły nas one. Czytając „Niesamowite pokolenie” od razu mi się przypomniały. Autorom nie udał się uniknąć strasząco-mentorskiego tonu. Co prawda niektóre informacje mogą dać do myślenia. Jak chociażby to, dlaczego socialmediowi potentaci nie pozwalają korzystać ze swoich produktów własnym dzieciom. Ale, czy są one wystarczająco mocne? Czy trafią do młodego człowieka, który chce być częścią grupy i interesuje go najbliższy kolega, a nie jakiś tam John z Ameryki?

No właśnie. Tu pojawia nam się kolejna kwestia. Autorzy zachęcają czytelników do zostania rebeliantami. Do świadomego przeciwstawiania się. A ja się zastanawiam czy taki młody człowiek chce takim rebeliantem zostać. Bunt może być atrakcyjny, ale bunt do jakiego zachęcają Haidt i Price wymaga dużo siły i samozaparcia, bo wyróżni z grupy rówieśniczej, a taki młody człowiek zazwyczaj chce w nią wsiąknąć. Powiedz mu, że ma zrezygnować ze smartfona, skro już przedszkolaki marzą o tym narzędziu. Wyśmieje nas. Znam historię chłopca wychowywanego 100% analogowo i ma on duże problemy w nienarywaniu relacji. Zwyczajnie nie wie, o czym rozmawiają jego rówieśnicy.

Oczywiście bardzo cenne są tu informacje o technikach szpiegowania i uzależniania – chociaż autorzy mogli je opisać bardziej szczegółowo. To jest faktycznie coś, co tę iskierkę buntu może wzniecić. Bo argument, że ktoś nas bezczelnie wykorzystuje właśnie taki opór wywołuje. Jeżeli dzięki niemu młody człowiek narzuci sobie pewne ograniczenia – np. limity korzystania z internetowych aplikacji – to już super. Super jeżeli zrobi to sam. Będzie to jego wybór, a nie zasada narzucona przez rodziców. I to właśnie będzie bunt przeciwko systemowi.

Jeszcze kilka słów o komiksowych scenkach, w który pokładałam duże nadzieje, ale... Komiks ma pokazać, ile cudownych rzeczy można na robić niezależnie do smartfona, jak można się dzięki temu rozwijać i jak silne relacje buduje się dzięki tym aktywnościom. Miał pokazać, że można inaczej i że to inaczej jest fajne. Niestety te scenki są chaotyczne, wyrwane z kontekstu. Przekaż może jest i jasny, ale ciężko się w nie zaangażować. Jeżeli ktoś może polecić komiks o podobnej tematyce, ale jako jednolitą historię, będę wdzięczna. Historia z „Niesamowitego pokolenia” się rwie i nie angażuje. A szkoda, bo mogłaby być bardzo inspirująca.

Książka jak najbardziej potrzebna, ale czy na pewno w takiej formule. Droga jest dobra, ale chyba trochę nużąca dla młodego człowieka. Autorzy chcą ostrzec, chcą edukować i ja to doceniam. Jednak to pokolenie – bardzo przebodźcowane pokolenie – potrzebuje więcej finezji, pomysłowości. Nie jest łatwo zdobyć ich uwagę. Dlatego podkreślam, że książka zawiera dobre treści, jednak trzeba się trochę nagimnastykować, aby je przemycić. Dobrym posunięciem jest próba zaskoczenia, zszokowania informacją, że jesteśmy perfidnie wykorzystywani. To może wzniecić iskierkę buntu. Jednak – jak to się mówi – do tanga trzeba dwojga, a do rewolucji?

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Ścigając płomienie" Magdalena Artomska-Białobrzeska

 Wiecie, dlaczego nie lubię czytać romansów? Bo zazwyczaj postacie kobiecie są naiwne i głupiutkie, a mnie to boli. Ale w powieści „Ścigając płomienie” Magdaleny Artomskiej-Białobrzeskiej mamy inteligentną, ambitną bohaterkę, która utknęła w swoim życiu. Inga jest specjalistką od PR. Z zaangażowaniem podchodzi do swojej pracy i szanuje pieniądze, w przeciwieństwie do partnera, artysty, któremu niewiele w życiu wyszło. Czy to pasmo sukcesów Ingi i niepowodzeń Daniela było zarzewiem ich nienawiści? Bo trudno powiedzieć, żeby siebie lubili, o miłości nawet nie wspomnę. Inga nie wytrzymuje kolejnej kłótni. Psychicznie zmęczona chłopakiem, a fizycznie nadmiarem obowiązków wyjeżdża na Warmię. Chce odetchnąć i popracować w miłych okolicznościach przyrody. Tam spotyka Patryka, mężczyznę w którym kiedyś się podkochiwała. Dawne uczucia ożywają, szczególnie że Inga też nie była mu obojętna. Jednak pewne tajemnice nie pozwalają im w spokoju cieszyć się sobą. Tajemnice, które mogą nawet kosztować życie.

Artomska-Białobrzeska łączy w tej powieści elementy obyczajowe i sensacyjne. Co ciekawe (i ważne) nie jest to – tak ostatnio popularny – romans gangsterski. Ta sensacja wynika z profesji Patryka, który pracuje w służbach mundurowych, grupie realizacyjnej – czyli bierze udział w akcjach największego ryzyka. Jedno z jego zadań splata z życiem Ingi. I tak bohaterowie od sielanki, radości towarzyszącej spotkaniu i odbudowywania starych uczuć, wpadają w wir niebezpiecznych wydarzeń.

Jest to też oczywiście opowieść o ponownym spotkaniu, o drugiej szansie, ale także konsekwencjach swoich wyborów i walce o niezależność. Artomska-Białobrzeska kreuje świetnych wyrazistych bohaterów. Postacie ciekawe, kompletne, bo dźwigające na barkach cały ciężar przeszłości. Przeszłości, która sprawiła, że są w takim, a nie innym punkcie. Przeszłości, do której trzeba wrócić, aby wybrać dalszy kierunek marszu przez życie.

Autorka zadbała o tę książkę. Emocje i dramatyzm dawkowane są w porządnych porcjach. Jeżeli chodzi o styl, jest całkiem dobrze, chociaż dostrzegam tu drobne kanty i maniery charakterystyczne dla autorek książek o miłości. Chociażby to, że suknie balowe w powieściach historycznych nie są opisywane tak szczegółowo, jak jeansy, które zakłada na siebie bohater romansu. Aczkolwiek Artomska-Białobrzeska nie przesadza. Mam wrażenie, że raczej ulega pewnym trendom. A przy tym uważam, ze powinna o nich zapomnieć i spróbować wyróżnić się wśród autorek powieści o miłości. Ma do tego predyspozycje.

W „Ścigając płomienie” świetnie zrealizowano motyw drugiej szansy pomysłowo ożywiając go wątkiem sensacyjnym. Romans przy, którym trudno się nudzić, bo bohaterowie szybko zostają porwani przez prąd wydarzeń. Towarzyszy temu mnóstwo emocji, ale też walki. Czy uda im się ją wygrać?

Książka z Klubu Recenzenta serwisu nakanapie.pl.

Czytaj więcej »

"Emi i Tajny Klub Superdziewczyn. Akcje w wakacje" Agnieszka Mielech

Wakacje to błogi czas dla dzieciaków. Nie trzeba rano wstawać i można legalnie się ponudzić. Ale Emi i inni członkowie Tajnego Klubu Superdziewczyn nie lubią się nudzić. Oni lubią, jak coś się dzieje. Lubią akcje. Mówię tym, bo chciałam wam opowiedzieć o wakacyjnym tomie przygód Emi i jej przyjaciół pt. „Akcje w wakacje”. A może – zanim zaczniemy rozmawiać o książce – ktoś chciałby podzielić się jakąś wakacyjną akcją?

Agnieszka Mielech przywołała tą książką wspomnienia wakacji u babci. Bo właśnie do Żabiego Rogu, gdzie mieszka babcia Emi, wyjeżdża paczka przyjaciół. Czeka tam na nich domowe jedzenie, świeże powietrze i mnóstwo możliwości. Bo te dzieciaki potrafią bawić się „analogowo”, jak to kiedyś nazwała moja znajoma. Szwędają się po okolicy i zawsze znajdą sobie jakieś zajęcie. Trafia im się też sprawa kryminalna. W lokalnej bibliotece giną książki. Tajny Klub Superdziewczyn jest w swoim żywiole. Bierze sobie za punkt honoru, aby dowiedzieć się, kto jest złodziejaszkiem.

Cudowna książka. Mielech piękne opisuje wakacyjną beztroskę, ale też uatrakcyjnia ją detektywistycznym wyzwaniem. Członkom Tajnego Klubu Superdziewczyn zajęcia same pchają się do rąk. Mają głowy pełne pomysłów i tak cieszy ich ich realizacja. Szanują się i potrafią współpracować. Pozazdrościć takiej paczki.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Listonosz" David Brin

Czy bohater musi być herosem? Czy tylko siłą można odbudować świat? David Brin główną postacią powieści „Listonosz” czyni humanistę. Gordon wędruje przez zniszczony po atomowej katastrofie świat i szuka schronienia w zamian za historie. Pewnego dnia zostaje napadnięty. Zrozpaczony podąża za zbirami, aby odzyskać swoje rzeczy, ale gubi ich ślad. Za to znajduje starą pocztową furgonetkę, a w niej kurtkę listonosza i worek listów. Początkowo kurtka ma dawać mu po prostu ciepło, ale okazuje się, że mundur ciągle budzi szacunek, a Gordon z obwoźnego bajarza staje się symbolem odrodzenia Stanów Zjednoczonych.

Ta powieść to niewątpliwie postapo, ale wyjątkowo sentymentalne postspo. I tu nie chodzi o wspomnienia, bo bohaterowie pogodzili się, że starego porządku już nie ma. Żyją w skupiskach, nieco przerażeni, ale pogodzeni z tym jak teraz wygląda świat. I wtedy do bram puka Gordon w urzędowej kurtce, który „Sprzedawał nadzieję w zamian za prowiant i nocleg”¹ Czy Gordon jest kłamcą? Odpowiem tak. Nie planował on stworzenia mitu listonosza. To ludzi nadali mu tę rangę, a on nie miał śmiałości niszczyć nadziei, jaką niosło poczucie powrotu do normalności i uporządkowanych struktur. Oni nie chcieli prawdy. Natomiast Gordon zręcznie ten mit podsycał. Potrafił żonglować kłamstwami tak, aby każdy usłyszał to co chce. I tak stał się symbolem. Dobrym symbolem. Jednak to nie tylko laty, ale też brzemię.

Powieść „Listonosz” pierwszy raz została wydana w 1985 roku. Mam tu więc poważną czterdziestolatkę. I to jest waśnie dobra, dojrzała książka. Spokojna, zrównoważona, której fabuła płynie w swoim tempie. Brin zaprasza nas na wycieczkę po jałowych, poatomowych Stanach Zjednoczonych. Wyciska kwintesencje postapokaliptycznego klimatu i jego specyficzne poczucie zagrożenia. Następnie buduje mit listonosza, pokazując jak ludzie chętnie łapią się symboli, aby stworzyć namiastkę normalności. Czy będzie to wystarczający motyw do zrywu? Czy uda się przejść od pięknych słówek do czynów?

Zauważyłam, że im jestem starsza, tym coraz bardziej oddalam się od literatury akcji i lepiej odnajduję się w takich spokojnych klimatycznych książkach jak właśnie „Listonosz” Brina. Pełna napięcia, niebezpieczna wędrówka przez nieprzewidywalny teren. Pukanie od osady do osady i kolejne kłamstwa podyktowane i wolą przetrwania, ale też radością z nadziei jakie one dają. Przy okazji powieści „Karawele” zastanawiałam się nad narodowymi mitami i tym, że są często budowane na kłamstwach. Zadałam pytanie, czy my potrzebujemy prawdy, a może wystarczą nam te łaskoczące nasze ego bajeczki. Podobny problem porusza Brin w „Listonoszu”. Ci ludzie też potrzebują mitu, aby wierzyć, że wszystko będzie dobrze.

1 David Brin, „Listonosz”, przeł. Michał Jakuszewski, wyd. Zysk i s-ka, Poznań 2026, s. 116.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Nie dotykaj mnie" Andrea Camilleri

Ucieczka czy zaginięcie? - zastanawia się komisarz Maurizi badając sprawę zniknięcia Laury Garaudo. Zresztą nawet jej mąż, pomimo iż sam zgłosił fakt nieobecności żony, wątpi, aby stało się jej coś złego. Laura po prostu taka jest. Jaka? To właśnie próbuje zrozumieć Maurizi. Zrozumieć tę kobietę i jej motywy. Zemsta porzuconego kochanka, fanaberia wrażliwej artystki, marketing wa zagrywka, a może jeszcze coś innego sprawiło, że pani Garaudo zniknęła? Andrea Camilleri próbuje zgłębić osobowość tej bohaterki w powieści quasi kryminalnej pt. „Nie dotykaj mnie”.

Laurę Garaudo poznajemy przy pomocy jej bliskich, osób które ją znały. Jednak czy znały ją dobrze? W formule jaką obrał Camilleri nie chodzi o prawdę, a wrażenia. Listy, wiadomości, rozmowy – z takich puzzli komisarz Maurizi próbuje złożyć obraz laury Gauaudo. Sama zainteresowana na kartach tej powieści się nie pojawia. Nie może skomentować, wyprostować słów znajomych, obronić się. Przez pryzmat tych wspomnień i opinii, Maurizi próbuje zrozumieć, co mogło się stać. Nie można powiedzieć, że w tej powieści chodzi o prawdę. Raczej chodzi o wrażenia, bo na tych wrażeniach opiera się śledztwo. A finał dalej pozostawia nas w sferze wrażeń. Wyrabiamy sobie opinię na temat Laury i znając zakończenie analizujemy, czy była ona trafna.

Ja uwielbiam psychologiczny akcent w książkach. Camilleri korzysta z niego w nieoczywisty sposób. W klasycznej formule element śledztwa przeplatany byłby myślami samej Laury. Opowiadałaby nam o tym, czy jest szczęśliwa, czy nie. Ale włoskiego autora to kompletnie nie interesuje. Laura jest jak rzeźba, którą wszyscy oceniają i dzielą się swoimi wrażeniami. To skojarzenie z rzeźbą jest nieprzypadkowe, bo świat sztuki jest mocno obecny na kartach tej powieści. Zarówno literatura, jak i malarstwo. Czy dlatego Camilleri wybrał pryzmat widza?

Szczerze polecam wam powieść „Nie dotykaj mnie”. Zdecydowanie wyróżnia się na tle popowych powieści. To nie jest kolejna książka, którą przeczytamy i o niej zapomnimy. Zapamiętamy ją przez jej oryginalności, ale też przez zaangażowanie, jakie autor pośredni na nas wymusza. Wcześniej pisałam, że my Laurę oceniamy, a to znaczy, że myślimy o niej. Jak długo będziesz o niej myśleć?

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Ktoś tu kręci" Adam Mirek

O matko, zaginęła Coco Rico. Powiecie, że to tylko kura, a kury ciągle gdzieś łażą. Ale jej opiekun Florek dostaje list z żądaniami. Wygląda na to, że Coco Rico została... PORWANA. Aż mnie dreszcze przeszły, jak napisałam to słowo. Florek razem ze swoimi asystentami – Ludką i Tobą czytelniku – wypatrują śladów i wskazówek. Ponieważ są naukowcami ich bystrym oczom nic nie umknie.

Przygoda naukowo-detektywistyczna – o czymś takim chyba jeszcze nie pisałam. „Ktoś tu kręci” Adama Mirka to naprawdę ciekawe przedsięwzięcie. Napisać, że autor zręcznie łączy elementy przygody, kryminału i nauki to jak nic nie napisać. On jest w tym mistrzem. Napisał świetną, nieco szaloną historię, której sercem jest... kura. Już to świadczy o niebanalnym poczuciu humoru. Ale to zaciekawia. Zdradzę wam, ze moje dzieci kompletnie olały tytuł tej książki i nazywają ją „Coco Rico”, tak jak nazywa się porwana bohaterka. To o czymś świadczy.

Próbując odnaleźć asystentkę naukowcy stają przed różnymi wyzwaniami, a przy okazji wiele się dowiadują. Chociażby taka scena kiedy trafiają w ręce teatralnych charakteryzatorek jest dobrym momentem, aby opowiedzieć o kosmetykach i ich skaldach. Ale, co jest najważniejsze, nic na siłę. Mirek wtrąca te – czasami nawet długie – serie naukowych ciekawostek bardzo naturalnie. Widać tu świetny plan fabuły, która ma nie tylko bawić i intrygować, która jest nie tylko kryminalną intrygą, ale też ma uczyć, ma być sceną dla wiedzy i eksperymentów. Ma pokazać, że chemia – tak nie lubiana przez wielu jako przedmiot szkolny – nas otacza, jest fascynująca i nie taka straszna.

Wspomnieć muszę, że Mirek zastosował bardzo dziwną narrację chcąc jeszcze bardziej wciągnąć czytelnika w akcję. Z pozoru jest to tradycyjna narracja trzecioosobowa. Narrator po prostu relacjonuje to co robią bohaterowie. Jednak autor uczynił z czytelnika jednym z bohaterów i mówi o nim tak jakby tu i teraz uczestniczył w wydarzeniach, np. „Przypominasz sobie rzymskie cyfry.”¹. Taka formuła świetnie sprawdzała się w „Bebechach” - innej książce tego autora – gdzie odkrywamy własny organizm. Tu jest trochę dziwnie. Florek zrobił, Ludka zrobiła, ty zrobiłeś. Ta nagła zmiana osoby w trakcie czytania była dla mnie nieco niekomfortowa. Bardziej przeszkadzała niż angażowała. Zresztą ta powieść sama w sobie jest tak angażująca i dynamiczna, że dodatkowe triki nie są jej potrzebne.

Udana książka. Mirek pisze w zabawnej konwencji, a młodzi czytelnicy to lubią. Lubią zabawę i cieszy ich wszystko, co tę zabawę oferuje. W „Ktoś tu kręci” autor łączy zabawę z nauką. Bardzo ciekawie opowiada o chemii. Zachęca do odkrywania i eksperymentowania. A czasami nawet otwiera oczy. Jest to powieść obszerna, jak na standardy literatury dziecięcej, ale nie sposób się przy niej nudzić.

1 Adam Mirek, "Ktoś tu kręci", wyd. Znak emotikon, Kraków 2026, s. 286.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Frankenstein" Mary Shelley

Każdy zna, ale kto tak naprawdę czytał? Popkultura rozsławiła postać Frankensteina do tego stopnia, że żyje on w nas bardziej jako wyobrażenie, czy filmowy twór. Ja, za sprawą prezentu – pięknego wydania tej książki z barwionymi brzegami, zajrzałam do pierwowzoru, czyli powieści autorstwa Mary Shelley. Jaka ona jest? Jaki jest „prawdziwy” Frankenstein?

„(…) upiorne studium ludzkiego egoizmu”¹ czytamy w opisie na okładce. Kiedy Wiktor Frankenstein zostaje uratowany przed utonięciem i zamarznięciem w lodowatej wodzie, zaczyna snuć swoją opowieść. Opowieść człowieka zafascynowanego nauką i pragnącego dokonać czegoś wielkiego. Człowieka, który swoja wizję przekształcił w czyny, który ją ożywił. Dosłownie. Tylko efekty jego pracy go przeraziły. Stworzył istotę brzydką, straszną, śmierdzącą śmiercią. Monstrum. Nie chce mieć z nim do czynienia. Stwór zostaje sam i – ucząc się od ludzi – złem za za zło płaci.

Trochę tak jest, że ten klasyczny horror nie przeraża nas jak współczesne prace. Swego czasu z entuzjazmem sięgnęłam po opowiadania Poego i trochę się od nich „odbiłam”. Ale „Frankenstein” pozytywnie mnie zaskoczył. Może dlatego, że ja bardzo lubię psychologię w literaturze, a tu tych zagadnień moralnych Mary Shelley trochę przemyciła. Pytania o naturę człowieka, o baranie odpowiedzialności – to dwie najważniejsze kwestie. W filozoficznej dyskusji, czy człowiek jest z natury dobry czy zły zajmuje ciekawe stanowisko. Bo istota stworzona przez Wiktora Frankensteina pragnie miłości i zrozumienia. Ona nie jest potworem. To ludzie czynią z niej potwora swoim strachem i powierzchowną oceną. Ten potwór nie powstaje w momencie ożywienia, tylko później, kiedy zostaje odtrącony.

„Frankenstein” Mary Shelley zajmuje zasłużone miejsce w kanonie literatury grozy. Ba, to właściwe bardzo mądra, głęboka opowieść oparta na makabrycznym pomyśle. Co ciekawa właśnie ta makabra wydobywa z niej to co ważne. Makabra nie jest źródłem, a skutkiem. Makabra płaci wielką cenę za ciekawość i strach.

1 Mary Shelley, "Frankenstein", przeł. Paweł Szadkowski, wyd. Replika, Poznań 2025, okładka.

Czytaj więcej »

"Szkoła eksperymentowania" Darek Aksamit

Ciekawość to pierwszy stopień do … wiedzy. Dzieci zadają dużo pytań. Chcą wiedzieć. Są chętne aby eksperymentować. Jak im to umożliwić. Skąd brać pomysły na rozwojową zabawę? Jak odpowiednio skomentować eksperyment, aby młody człowiek coś z niego wyniósł? Można posiłkować się książkami. Chociażby taka „Szkoła eksperymentowania” Darka Aksamita. Nauczymy się z niej nie tylko pewnych zagadnień z fizyki i chemii, ale też jak być dobrym naukowcem.

Szczególnie ta druga kwestia wydała mi się ciekawa, bo nie zawsze jest akcentowana w przypadku podobnych publikacji. Jeżeli chodzi o same eksperymenty to, może nie wszystkie robiłam z moimi dziećmi, ale zdecydowaną większość znałam. Natomiast komentarz autora jest bezcenny,. On nazywa dzieci wielkim słowem „naukowiec” i daje poczucie, że to wszystko to nie tylko zabawa. To poważne eksperymentowanie.

Pierwsza cześć książki jest właśnie o tym, jak być dobrym naukowcem. Jak stawiać hipotezy, jak je sprawdzać, jak nie popełniać błędów. Bo eksperymentujemy nie po to, aby coś udowodnić, ale aby sprawdzić. Sprawdzam, więc wiem – jak mówił klasyk. Dlatego drogę od hipotezy do wniosku trzeba przejść bardzo uważnie, a czasami nawet kilkukrotnie. A jak złapiemy naukowego bakcyla taki spacer będzie przyjemnością.

Po tym wprowadzeniu znajdziemy konkretne eksperymenty. Autor najpierw bierze na warsztat pojęcie gęstości, opowiada też trochę o właściwościach materii i stanach skupienia. Doświadczenia są świetnie rozpisana, a fachowe pojęcia wyróżnione. Aksamit zachęca do naukowej uważności i robienia notatek. Takie eksperymentowanie to coś więcej. Dziecko nie tylko uczy się nowych zagadnień z zakresu fizyki i chemii, ale uczy się planować, obserwować, korygować, myśleć. Uczy się cierpliwości, która jest potrzeba w poznawaniu świata.

Darek Aksamit w „Szkole eksperymentów” pokazuje, że doświadczenie to nie tylko przelewanie roztworów między probówkami, albo efektowne wybuchy, jak z kreskówek. Oczywiście, możemy tak tak się bawić, ale autor zachęca nas do profesjonalnego podejścia do sprawy i pokazuje, że ten profesjonalizm nie musi być nudny. Dzięki ciekawym przykładom pokazuje, jak naukowiec łatwo może popielnic błąd, ale też uczy jak tych błędów unikać. Ze „Szkołą eksperymentowania” nie badamy świata po omacku. Uczymy się, jak zdobywać odwiedzi na nasze pytania, a przy tym świetnie się bawimy.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"101 potworków i wszystko, co musisz o nich wiedzieć" Ruby van der Bogen

„Na świecie jest bardzo dużo potworków i każdy jest inny”¹, ale chyba coś je łączy skoro są w jednej, potworkowej rodzinie. Książka „101 potworków i wszystko, co musisz o nich wiedzieć” to sympatyczne kompendium wiedzy na ich temat. Jak przychodzą na świat? Co lubią robić? Czy chodzą do szkoły? Co się dzieje, kiedy się denerwują i jak pomóc takiemu zezłoszczonemu potworkowi? Zapraszam was do świata potworów.  Jak się okazuje nie jest wcale taki straszny „jak go malują”.

Jak to powiedział Junior: „Mamo, ty tych potworów nigdy nie policzysz”. Faktycznie pierwsze strony książki zaskakują ogromem najróżniejszych stworków. I to było dla moich dzieci arcyciekawe. Dyskusja na temat cech poszczególnych potworków trwała długo. Już myślałam, że nigdy nie przeczytamy tej książki, bo potworki są tak różnorodne.

Ale się udało. Przeszliśmy dalej, aby poczytać o zwyczajach potworków. Nie wiem, jaki Ruby van der Bogen miała cel pisząc tą książkę. Czy po prostu dała się ponieść wyobraźni, czy chciała odczarować mit potwora? Cokolwiek by to nie było wyszło super. Mój ulubiony fragment to ten, o tym jak potwory się złoszczą. Wtedy rosną i wyglądają trochę strasznie. Bo złość faktycznie może wyglądać strasznie. Ale takiego potwora nie trzeba się bać. Jest prosty sposób na ukojenie złości.

Mocną stroną tej publikacji są ilustracje autorstwa Alexandry Helm. Ileż tu kolorów. Tak pokazany świat cieszy, a nie straszy. Potworki są niczym słodkie przytulanki. Aż chce się wskoczyć do książki i przytulić do ich okrąglutkich ciałek.

„101 potworków” to książka dla tych co się boją i nie boją. Jest naładowana tak dobrą energią, że na pewno odgoni ewentualny strach, ale też znajdzie dla niego wyjaśnienie, pokaże go w inny sposób. Taki oswojony strach nie będzie już paraliżował. A jak macie w domu fana potworków, to tym bardziej musicie pokazać mu tę książkę. Czy już wszystko wie o potworach? A może autorki czymś jeszcze go zaskoczą.

1 Ruby van der Bogen, „101 potworków i wszystko, co musisz o nich wiedzieć”, tłum. Magdalena Kaczmarek, wyd. Znak Emotikon, Kraków 2026.

Książka "101 potworków" dostępna jest w popularnej księgarni. KUPUJĘ

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Strażnicy Szeptu. Echo lasu" Marcin Malec

Maję zawsze przyciągał las. Tam czuła się najlepiej i najbezpieczniej. W ogóle dla dziewczynki natura jest ważna. Pasjonuje się wierzeniami dawnych Słowian i lubi sobie wyobrażać, że żywe istoty są odzwierciedleniem dawnych mocy. Pewnego dnia to właśnie natura zwraca się do Mai. To nie jest dobry dzień. Mama dziewczynki trafia do szpitala, las zaczyna obumierać. Dziadek zachęca wnuczkę, aby wsłuchała się w głosy, które słyszy, poszła do lasu i uratowała... i głuszę, i mamę.

Pierwszy tom cyklu „Strażnicy Szeptu”, który napisał Marcin Malec, nosi tytuł „Echo lasu”. Nawiązuje on do więzi, jaką ma z drzewami główna bohaterka. Las szepcze w jej głowie, ale też w sercu. Ona słyszy i wyczuwa delikatne dźwięki i wibracje, jakie wysyłają drzewa. Jest bardzo wrażliwa na moc natury. Najpierw ją to przytłacza, ale uczy się słuchać i wykorzystywać swój dar.

Jest to powieść młodzieżowa nawiązująca do wierzeń dawnych Słowian. Podoba mi się, że autor spokojnie wprowadza kolejne niesamowite istoty i nie szczędzi komentarza na ich temat. Przykładowo. Bohaterka zmierza do chatki Baby Jagi. Po stosownym rozdziale znajdziecie krótki fragment, kim była ona w słowińskich wierzeniach.

„Zaczynało ją denerwować, że nikt nie potrafi jej pomóc i powiedzieć, jak powinna korzystać ze swojej mocy”¹ I mnie też to trochę wkurzało. Jak się okazało, ludzie otaczający Maję wiedzieli o jej predyspozycjach, ale wszyscy zasznurowali usta. Nawet kiedy dziewczyna jest namawiana do uratowania lasu i mamy, o którą cała rodzina się martwi, dostaje tylko strzępki informacji. A potem... „Co ty zrobiłaś!” Malec na niewiedzy głównej bohaterki buduje napięcie, a jej błędy prowadzą do kulminacyjnego punktu. Nie zaprzeczę, że czekanie na odpowiedzi jest (w tym przypadku) ekscytujące, ale nie można pozbyć się wrażenia, że to powinno być załatwione prościej, że wiedza i wsparcie ułatwiły by Mai realizację jej zadania.

Jakie mam wrażenia po przeczytaniu pierwszego tomu „Strażników Szeptu”? Przyznam, że wyczekuję kontynuacji przygód Mai. Podoba mi się jej wrażliwość i bardzo pasuje mi do niej dar, jaki posiada. A szczególne podoba mi się, w jaki sposób Malec oparł tę historię na słowińskich bóstwach i innych istotach z danych wierzeń. Jak pokazał, że ważna jest wieź z naturą. I mam na myśli zarówno to, że te postacie tak dobrze odnajdują się we współczesnych czas, jak i to, że tak przystępnie zostali opisane. Nie wiem, czy moje social media podglądają, co czytamy, ale ostatnio podsuwaj mi dyskusje nt „Dlaczego uczymy się historii antycznej, a nie naszej rodzimej, słowiańskiej”. Nie mam zamiaru w nie brnąć. Jeżeli kogoś to interesuje niech szuka i zaspokaja swoja ciekawość. Ostatnie lata pokazały, że w literaturze ciągle jest moda na słowiańskość. Również w tej młodzieżowej. Jeżeli chcecie ją poczuć, jeżeli chcecie jakiemuś młodemu człowiekowi podsunąć współczesne fantasy oparte na dawnych wierzeniach, to cykl „Strażnicy Szeptu” jest bardzo dobrym wyborem.

1 Marcin Malec, „Strażnicy szeptu. Echo lau”, Warszawa 2025, s. 213.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »

"Siostry" Bernard Minier

Dwie młode dziewczyny. Zamordowane. Przebrane w sukienki komunijne i przywiązane do drzewa nad brzegiem rzeki. Widok straszny, obrzydliwy, a przy tym nieco perwersyjny. Tak jak książki Erika Langa. Zresztą w toku śledztwa szybko okazuje się, że cała ta inscenizacja została zaczerpnięta z jednej z nich, a ofiary były jego fankami. W powieści „Siostry” Bernard Minier pozwala nam zapoznać się z pierwszym śledztwem Martina Sevaza. Teoretycznie zakończyło się on sukcesem, bo znaleziono winnego, jednak policjant ma wątpliwości, czy to właściwy człowiek. Kiedy po 25 latach zostaje, w dziwnych okolicznościach, zamordowana żona pisarza dawne wątpliwości wracają. Servaz nie jest w stanie badać jej śmierci niezależnie od sprawy z przeszłości.

Już myślałam, że się polubiłam z Minierem. Pierwsza część powieści, czyli sprawa dwóch dziewczyny, była rewelacyjna. Charakteryzuje ją świetne tempo i ten nieco perwersyjny klimat. Samo przez się nasuwa mi się pytanie, czy to Servaz jest najsłabszym ogniwem tego cyklu. Bo w drugiej części „Sióstr”, kiedy to on przejmuje śledztwo nagle robi się nudno. Konkretne działania przyćmiewa jego intuicja i w ogóle książkę nawiedza jakaś smętna energia. I znowu byłam rozczarowana, ale cierpliwie czekałam na finał. A ten? Jest okrutnie „literacki”. Minier wręcz zatracił się w postaci Erika Langa. Skumulował wokół niego mnóstwo analogi z jego – nota bene obrzydliwymi – powieściami. I to jest nawet ciekawy wątek. Jednak zakończenie wydało mi się przekombinowane i karykaturalne. Motywacja sprawcy, owszem, mocna, ale żeby aż tak...

Ponieważ książkę czytałam na czytniku, szybko mogę sprawdzić proporcję. 40:60 – na tyle mi się ta powieść podobała. Po piątej książce Miniera, jaką miałam okazję poznać (wszystkie z Martinem Servzaem) stwierdzam, że autor ten rzuca się na za długie prace, przez co wytraca dynamikę. A jak pokazał w tej powieści potrafi o nią zadbać. Sam komisarz Servaz też jest niebezpieczną postacią. Jako główny bohater zawłaszcza całą energię powieści, natomiast sam ją tą energią nie obdarowuje. Jest w nim coś apatycznego i trudno mi to docenić w formule powieści kryminalnej jaką proponuje Minier.

Czytaj więcej »

"Wredne świnie" morska gra karciana

ABORDAŻ!!!! - wybaczcie te krzyki, ale nie mogłam sobie ich odmówić w tych okolicznościach. Tematyka będzie morska. Opowiem wam o grze „Wredne świnie”. Tytułowe świnie są korsarzami, łupiącymi statki. Nasz cel zgromadzić odpowiednią liczbę skarbów. ABORDAŻ!!!

Jest to gra karciana. Mamy dwa rodzaje kart, które przed rozgrywką należy podzielić na oddzielne stosy. Karty galeonu wkładamy do pudełeczka, które imituje statek (ABORDAŻ!!!), z ośmiu kart piracki tworzymy tzw. wyspy, do tego każdy gracz otrzymuje po 5 kart pirackich do ręki, a z pozostałych tworzymy stos. Będziemy z niego dobierać. Katy pirackie m.in. to ruchy jakie możemy wykonać. W czasie rundy decydujemy, co chcemy zrobić. Czy zaatakować statek i gromadzić skarby, czy kopać na jednej z wysp, a może ukraść karty przeciwnikowi, albo zmusić go do pozbycia się zgromadzonych skarbów. W rundzie możemy też zakopać nasze karty (stworzyć nowe wyspy) lub nie robić nic. Pamiętać musimy, że nie można mieć więcej niż 5 kart na ręce, więc czasami trzeba zaryzykować i zakopać niektóre z nich.

Nie martwicie się, jeżeli jakiś element opisu zasad gry jest dla was niejasny. Przyznam wam się, że po przeczytaniu instrukcji nie zrozumiałam, jak to ma działać. Jednak w tzw. „praniu” okazało się, ze to intuicyjna i bardzo zajmująca gra. Kiedy już rozłożyliśmy karty dość szybko załapaliśmy, na czym to polega. I udzieliła nam się atmosfera gry. W czasie rozgrywki pirackich „Arrgg!” nie było końca.

We „Wredne świnie” może grać od 2 do 6 graczy, a rozgrywka trwa koło 20 minut. Dużo, czy nie dużo? Początek rozgrywki było nieco oporny, ale im więcej skarbów pojawiało się na stole robiło się ciekawiej. Finał to już bezwzględna walka o brakujące skarby. To naprawdę było coś. Nie pamiętam, kiedy tak się emocjonowaliśmy przy jakiejś grze.

Na koniec chciałabym napisać, że dziękuję wydawnictwu Muduko, za te niewielkie poręczne, proste gry, które można wszędzie zabrać. Mamy Wirusa, mamy Rykowisko, mamy Dżunglę, mamy Piątkę z kosmosu. I to są materiały na świetną zabawę zapakowane w pudełko wielkości dłoni. Nie wszystkie są grami podróżnymi, bo przy niektórych (np. Piątce z kosmosu) potrzebujemy nieco miejsca, ale każda z nich łatwo zapakować i zabrać, gdzie mamy ochotę. Są też łatwe w przechowywaniu. A dla mnie to ogromne plusy.

Z kodem PIRAT otrzymacie 20% rabatu na grę "Wredne świnie" w sklepie Muduko. Rabat nie sumuje się z innymi promocjami.

[Egzemplarz recenzencki]

Czytaj więcej »